Gerrit van Bergeijk

Training en coaching

Schaarste theorie

Gebaseerd op het boek ‘schaarste’ 2013 door Sendhil Mullainathan en Eldar Shafir.

Voor  cliëntenraden,  adviesraden en professionals  geef ik trainingen over schaarste. Het is belangrijk hier iets van te weten. Gemeenten zijn hier momenteel gevoelig voor omdat het actueel is. 

 

De Kern

  •   Door schaarste gaat ons brein anders functioneren. Dat geldt voor iedereen.
  • Schaarste neemt bezit over je. Door schaarste ga je anders reageren. Dat ligt niet aan jouw persoonlijke tekortkomingen, maar komt door de gevolgen van schaarste.
  •  Door lichte vorm van schaarste functioneren we beter, worden we zuinig
  • Door ernstige schaarste functioneren we juist slechter.

 

Tunnelvisie

  • Door armoede en schaarste ben je niet in staat je situatie goed te overzien. Je ziet maar een deel.
  • Dit heet tunnelvisie.   
  • Enkel zien wat binnen de tunnel is. Beperkte blik.
  • Geen kosten-baten analyse kunnen te maken
  • Korte termijn heeft voorrang.
  • Meerdere dingen tegelijk gaan doen. Alle ballen in de lucht houden.
  • Slechte prioriteiten stellen.Het ene gat met het andere vullen

Bandbreedte:

Armoede en schaarste beperkt je oplossingsvermogen. Dit noemen ze beperkte bandbreedte. Schaarste vermindert tijdelijk de bandbreedte: we hebben minder vermogen voor:

-         Nadenken en overwogen beslissingen te nemen

-         Vooruitkijken, planning maken en dingen vergelijken

-         Verleidingen weerstaan: Verslaving, ongezond gedrag, slechte gewoonten.

Vergelijk het met een computer: Die presteert minder als er veel zware programma’s tegelijkertijd draaien. Hierdoor wordt rekenkracht opgeëist en presteert hij slechter. (bandbreedte staat onder druk). Stop enkele zware programma’s maak, maak ruimte vrij en hij draait weer prima!

Andere effecten van langdurig belasting van bandbreedte:

-         Spanning op meerdere gebieden

-         Ruzie, relatieproblemen, agressie etc.  

-         Slechte gewoonten toelaten, snoepen, verslavende middelen

-         Slechte gezondheid: slaap problemen, ongezonder eten

-         Psychische gezondheid: depressies, terugtrekken, minder contacten etc.

Neiging:

Mensen zijn geneigd de effecten van schaarste, verminderde bandbreedte, toe te schrijven aan persoonskenmerken. Je kunt gezien en benaderd worden als:  Lui, dom, stoornis, ongemotiveerd, profiteur etc.

Stigma

Er ontstaat een stigma van buitenaf: mensen zien jou als lui, dom, profiteur etc.

Er kan ook een zelfstigma ontstaan. Zelf stigma betekent dat je jezelf gedeeltelijk ook zo gaat zien.

Slechte keuzes

Door de negatieve effecten van schaarste op ons vermogen problemen op te lossen, zijn we geneigd slechtere keuzes te maken. Bijvoorbeeld: 

-         Lenen

-         Meerder credit cards

-         Op afbetaling kopen

-         Kleine lettertjes niet lezen

-         Hulp afwijzen

-         Impuls aankopen doen

Slecht werkende hulp

Hulporganisaties die geen weet hebben van de ‘psychologie van schaarste’ zijn geneigd de schuld van de problemen te zoeken bij de persoon zelf.

Hulp die gebaseerd is op de gedachte dat mensen niet gemotiveerd zijn, dom zijn of willen frauderen werkt slecht. Door deze hulp neemt de bandbreedte niet toe. Stress wordt niet verminderd en mensen blijven in de tunnelvisie.

De hulpverlener wordt zodoende bevestigd in de gedachte dat iemand niet gemotiveerd is, zie je wel…

We zien dat ook bij de hulpverlener een cirkel naar beneden optreedt, net als bij de cliënt.

-         Druk uitoefenen:                               Levert stress op vergt bandbreedte. 

-         Uitkeringen korten:                          Levert stress op vergt bandbreedte. 

-         Uitkeringstermijnen beperken:        Levert stress op vergt bandbreedte. 

-         Verplichte vaardigheidstrainingen:   Gaat voorbij aan te weinig bandbreedte. 

-         Beloningen en straffen:                    Gebaseerd op slechte motivatie.             

 -        Ingewikkelde procedures:                Levert stress op vergt bandbreedte. 

-         Ingewikkelde formulieren:               Vallen buiten de tunnel, raken mensen kwijt. 

-         Dreigementen                                   Levert stress op vergt bandbreedte. 

-         Autoritaire benadering:                    Vergt bandbreedte en maakt mensen klein 

-         Verplichte tegenprestatie:                Lost vaak de essentie niet op 

-         Groepsbenadering:                           Geen aandacht voor individu en maatwerk

Goed werkende hulp:

Hulp waarbij mensen kunnen inventariseren wat ze zelf belangrijk vinden, werkt goed. Autonomie ondersteuning.

Hulp die gebaseerd is op het vergroten van de bandbreedte werkt goed. Rust in je hoofd!

Mensen helpen problemen binnen de tunnel te zien werkt goed.

Hulp waarbij de eerste nood wordt verzacht werkt goed. Een eerste verbetering (soms nog klein) biedt perspectief.

  • Normaliseren van tijdelijke te kort aan bandbreedte:

       ‘Het is normaal dat je in deze situatie geen overzicht hebt en niet de beste keuzes        maakt.’

  • Vriendelijke benadering van klantmanagers. Interesse tonen in de persoon. Vragen wat iemand belangrijk vindt, niet meteen invullen.
  • Werken op basis van vrijwilligheid binnen kaders.

Zorgen dat mensen keuzes kunnen maken. Autonomie ondersteunen.

  • Oprechte interesse in iemand. Ervaren dat je als mens wordt gezien en niet als dossier nummer.
  • Individuele trajecten. Aandacht voor meerdere levensgebieden 
  • Gratis kinderopvang

Geeft mensen ruimte in hun hoofd en maakt bandbreedte vrij

  • Concrete hulp bij urgente zaken. bv boetes stoppen, sanitair in huis laten repareren, uitzonderingen kunnen maken op de regels. Neemt stress weg maakt bandbreedte vrij.
  • Oog voor ogenschijnlijke kleine problemen. Kleine tegenvallers snel oplossen. Inventariseren welke kleine dingen er fout gaan (kleine brandjes blussen) en concreet helpen: bv schoenen voor de kinderen.
  • Niet schromen initiatief te nemen: mensen b.v. persoonlijk bellen voor een afspraak als ze dit kunnen vergeten. Na bellen na een lastig gesprek.
  • Privacy waarborgen. Wachtkamers klant vriendelijk inrichten. Geen ‘glazen huis’ als gesprekskamer.
  • Aanmoedigen dat mensen iemand meebrengen, bv een belangenbehartiger of ondersteuners. (familielid)
  • Sommige zaken voorstellen te automatiseren: noodzakelijke vaste betalingen zodat iemand het niet kan vergeten